رمز ایمیل کاری تغییر کرده است، اما چند روز بعد دوباره ورود مشکوکی ثبت میشود. این اتفاق علتهای مختلفی دارد؛ یکی از احتمالها، وجود کیلاگری است که اطلاعات را هنگام تایپ ثبت میکند. در چنین وضعیتی، تغییر دوباره رمز روی همان دستگاه میتواند رمز جدید را هم در معرض خطر قرار دهد.
شناسایی کیلاگر به بررسی هشدارهای امنیتی، برنامهها و گاهی تجهیزات فیزیکی نیاز دارد. اگر به وجود آن مشکوک هستید، ورود اطلاعات حساس روی دستگاه را متوقف کنید و موضوع را به تیم IT اطلاع دهید تا بررسی دستگاه و ایمنسازی حسابها پیگیری شود.
کیلاگر چیست و چه اطلاعاتی را ثبت میکند؟
کیلاگر یا Keylogger ابزار نرمافزاری یا سختافزاری ثبت کلیدهای فشردهشده است. این ابزار میتواند نام کاربری، رمز عبور، متن پیامها و سایر اطلاعاتی را که با کیبورد وارد میشوند، ثبت کند. دامنه ثبت به نوع ابزار، محل فعالیت و سطح دسترسی آن بستگی دارد.
برخی بدافزارها در کنار ثبت کلیدها، از صفحه تصویر میگیرند یا محتوای کلیپبورد، یعنی محل موقت نگهداری اطلاعات کپیشده، را دریافت میکنند. این قابلیتها جداگانهاند؛ وجود قابلیت ثبت کلید به معنای دسترسی به تمام اطلاعات دستگاه نیست
فناوری ثبت کلید کاربردهای مجاز نیز دارد، اما موضوع این مقاله، استفاده پنهانی و غیرمجاز از آن است. این ابزار ممکن است برنامهای مستقل یا بخشی از یک بدافزار بزرگتر باشد.
کیلاگر نرمافزاری و سختافزاری چه تفاوتی دارند؟
کیلاگر نرمافزاری با اجرای کد روی سیستم، ورودی کیبورد را ثبت میکند. نوع سختافزاری، قطعهای فیزیکی است که ممکن است در مسیر اتصال کیبورد یا داخل تجهیزات قرار گرفته باشد. تفاوت محل فعالیت، روش بررسی و رفع مشکل را تعیین میکند.
| معیار مقایسه | کیلاگر نرمافزاری | کیلاگر سختافزاری |
|---|---|---|
| محل فعالیت | محیط نرمافزاری سیستم | تجهیزات یا مسیر اتصال کیبورد |
| روش استقرار | اجرای برنامه یا کد | افزودن یا دستکاری قطعه فیزیکی |
| روش بررسی | اسکن، تحلیل رفتار و گزارشهای امنیتی | بازرسی تجهیزات و مقایسه با وضعیت تأییدشده |
| محدودیت مهم | ممکن است پنهان یا بخشی از بدافزار دیگری باشد | ممکن است برای ابزار حفاظتی سیستم قابلشناسایی نباشد |
نوع سختافزاری ممکن است بدون نصب برنامه روی سیستم فعالیت کند؛ به همین دلیل، بررسی آن صرفاً با اسکن نرمافزاری کامل نمیشود
چگونه وجود کیلاگر را بررسی کنیم و محدودیت این بررسیها چیست؟

تأخیر در تایپ، افزایش مصرف منابع و اختلال برنامهها علتهای متعددی دارند. ورود مشکوک به حساب هم میتواند ناشی از فیشینگ، استفاده مجدد از رمز یا سرقت دسترسی فعال به حساب باشد. این نشانهها نقطه شروع بررسیاند، نه اثبات وجود کیلاگر.
برای شروع بررسی، کاربر باید زمان مشاهده مشکل، برنامههای تازهنصبشده و تغییرات اخیر تجهیزات را گزارش کند. تیم IT یا امنیت، این اطلاعات را با هشدارهای دستگاه و فعالیت حسابها تطبیق میدهد.
بررسی هشدارهای امنیتی و اعتبار برنامهها و افزونههای ناآشنا
تیم IT ابتدا فعالبودن و بهروزبودن ابزار حفاظتی را بررسی میکند. در گزارش تشخیص، نام تهدید، مسیر فایل، زمان رخداد و نتیجه اقدام اهمیت دارند. مسدودشدن فایل پیش از اجرا با شناسایی برنامهای که مدتی فعال بوده است، پیامد یکسانی ندارد. برای تعیین میزان اطلاعات ثبتشده یا ارسالشده، بررسی بیشتری لازم است.
برنامهها و افزونههای تازهنصبشده باید از نظر منبع دریافت، ناشر و مجوزهای دسترسی ارزیابی شوند. نام ناآشنا دلیل کافی برای حذف نیست؛ همانطور که امضای دیجیتال معتبر، که به بررسی هویت ناشر و دستنخوردن فایل پس از امضا کمک میکند، تضمین بیخطربودن برنامه نیست.
برای نمونه، افزونهای که وظیفه سادهای دارد، اما دسترسی گسترده به محتوای سایتها میخواهد، نیازمند بررسی است. تناسب این دسترسی با کارکرد افزونه، معیار مهمتری از آشنابودن نام آن است.
فهرست برنامههای در حال اجرا نیز تصویر کاملی ارائه نمیدهد. برخی روشهای ثبت کلید از قابلیتهای عادی سیستم استفاده میکنند و شناسایی آنها به تحلیل چند رفتار مرتبط نیاز دارد. ابزارهای تشخیص و پاسخ به تهدید در دستگاهها یا EDR میتوانند جزئیات بیشتری برای این بررسی فراهم کنند. توان شناسایی آنها به قابلیت محصول، تنظیمات و روش حمله بستگی دارد.
بررسی تجهیزات متصل و زمان مراجعه به متخصص
اتصال کیبورد، کابلها، تبدیلها و هابهای USB باید با تجهیزات تأییدشده شرکت مقایسه شوند. قطعه ناآشنا ممکن است تبدیل یا گیرندهای مجاز باشد. کاربر بهتر است پیش از جداکردن یا دستکاری آن، موضوع را گزارش کند تا تیم مسئول وضعیت اتصال را ثبت و بررسی کند.
بازرسی ظاهری، قطعات پنهان داخل تجهیزات را پوشش نمیدهد. مشاهده قطعه مشکوک، تکرار هشدار پس از پاکسازی، دسترسی غیرمجاز به حساب حساس یا نامشخصماندن علت رخداد پس از بررسی اولیه، بررسی تخصصی را در اولویت قرار میدهد.
اگر به وجود کیلاگر مشکوک شدیم، چه کنیم؟

رسیدگی دو مسیر دارد: مهار و رفع مشکل دستگاه، و بررسی حسابهایی که ممکن است اطلاعات ورودشان ثبت شده باشد. این دو مسیر میتوانند همزمان پیگیری شوند؛ اقدامات مربوط به حسابها باید از دستگاه سالم انجام شوند.
مهار خطر و بررسی نتیجه پاکسازی دستگاه
در صورت وجود شواهد فعالیت مخرب، تیم IT باید طبق برنامه رسیدگی به رخدادهای امنیتی، ارتباط شبکه دستگاه را قطع کند. این اقدام میتواند ارسال اطلاعات را محدود کند، اما لزوماً ثبت محلی کلیدها را متوقف نمیکند.
پیش از حذف برنامه یا راهاندازی مجدد، جزئیات هشدار، زمان رخداد و تغییرات مرتبط ثبت میشوند. سپس اسکن و پاکسازی با ابزار معتبر و بهروز انجام میشود. بسته به شواهد، ممکن است اسکن خارج از محیط عادی سیستمعامل یا تحلیل تخصصی نیز لازم باشد.
نتیجه پاکسازی باید روشن باشد: تهدید حذف شده، در قرنطینه قرار گرفته یا اقدام اصلاحی ناقص مانده است؟ پایان اسکن بهخودیخود تأیید سلامت دستگاه نیست؛ تیم مسئول باید نتیجه اقدام و علت هشدارهای احتمالی بعدی را بررسی کند.
اگر سلامت سیستم قابلتأیید نباشد، بازسازی آن از منابع سالم ممکن است لازم شود. در صورت احتمال وجود نوع سختافزاری، رسیدگی به تجهیزات نیز ضروری است؛ نصب مجدد سیستمعامل قطعه فیزیکی را حذف نمیکند.
ایمنسازی حسابها و لغو نشستهای مشکوک
تیم IT با همکاری صاحب حساب، مشخص میکند در بازه مشکوک از چه حسابهایی روی دستگاه استفاده شده است. ایمیل کاری، دسترسی راه دور و حسابهای مدیریتی معمولاً اولویت بالاتری دارند. رمزهای در معرض خطر باید تغییر کنند؛ استفاده از رمز یکسان در سرویسهای دیگر، دامنه بررسی را گسترش میدهد.
تغییر رمز همیشه دسترسیهای قبلی را قطع نمیکند. نشستها، یعنی ورودهای فعال به حساب، باید بررسی و موارد مشکوک لغو شوند. روشهای بازیابی، روشهای احراز هویت تازهاضافهشده و برنامههای دارای دسترسی نیز نیاز به بازبینی دارند. برای مثال، شماره تلفن یا برنامه تأیید ورود ناشناس باید بررسی شود. در ایمیل کاری، قوانین انتقال خودکار پیام نیز اهمیت دارند؛ راهنمای مایکروسافت برای رسیدگی به حسابهای در معرض نفوذ، این بررسیها را بخشی از فرایند بازپسگیری کنترل حساب میداند
فعالسازی احراز هویت چندعاملی احتمال سوءاستفاده از رمز سرقتشده را کاهش میدهد. در سرویسهای پشتیبانیشده، کلید عبور یا Passkey نیز میتواند وابستگی به رمز تایپشده را کم کند. این روشها به امنیت ورود کمک میکنند و جای پاکسازی دستگاه را نمیگیرند.
چگونه از دستگاه در برابر کیلاگر محافظت کنیم؟
جلوگیری از سرقت اطلاعات کیبورد به ترکیبی از حفاظت نرمافزاری، کنترل نصب برنامه و امنیت فیزیکی نیاز دارد. تیم IT باید نصب برنامهها و افزونهها را به منابع تأییدشده محدود کند، دسترسی مدیریتی غیرضروری را کاهش دهد و بهروزرسانی سیستمعامل، مرورگر و ابزار حفاظتی را پیگیری کند.
آموزش کارکنان زمانی مؤثرتر است که به موقعیتهای کاری نزدیک باشد؛ مانند درخواست نصب ابزار از طریق پیام، دریافت فایل ظاهراً کاری یا پیشنهاد نصب افزونه برای انجام یک وظیفه. شناخت حملات فیشینگ به کارکنان کمک میکند چنین درخواستهایی را پیش از اجرا بررسی و گزارش کنند.
در بخش تجهیزات، کنترل دسترسی فیزیکی و استفاده از کیبورد و تبدیل تأییدشده اهمیت دارد. بررسی دورهای اتصالات، بهویژه در دستگاههای حساس یا مشترک، میتواند در برنامه نگهداری قرار بگیرد.
کیبورد مجازی یا کپیکردن رمز، محافظت قطعی ایجاد نمیکند. برای نمونه، MITRE برای بدافزار RTM قابلیت ثبت ورودی کیبورد فیزیکی و مجازی و دریافت اطلاعات کلیپبورد را مستند کرده است. بنابراین، این روشها جایگزین رفع آلودگی نیستند
هنگام ارزیابی ابزار حفاظتی سازمان، امکان مشاهده جزئیات هشدار، پیگیری نتیجه اقدام و مدیریت وضعیت دستگاهها را بررسی کنید. این قابلیتها زمانی مفیدند که مسئول رسیدگی به هشدارها مشخص باشد و تیم بتواند موارد مشکوک را تا تعیین نتیجه پیگیری کند.
برای انتخاب راهکار متناسب با دستگاهها و نیازهای امنیتی شرکت، با کارشناسان رادسکیور تماس بگیرید و ابزار حفاظتی فعلی و نیازهای مدیریتی خود را مطرح کنید.
منابع: . MITRE ATT&CK®/ . kaspersky.com



