باجافزار تهدیدی دیجیتال است که با قفلکردن فایلها و درخواست وجه از قربانی، امنیت اطلاعات را به چالش میکشد. این حمله سایبری اغلب بدون هشدار قبلی انجام میشود و میتواند کاربران، شرکتها و سازمانها را گرفتار کند. مهاجمان با روشهای متنوع و فریبنده، کنترل سیستم را در اختیار میگیرند و دسترسی به دادهها را محدود میسازند. اگر واکنش درستی در برابر این حمله نشان داده نشود، آسیبهای مالی و اطلاعاتی شدیدی بهوجود خواهد آمد. در ادامه این مطلب با سازوکار این تهدید، انواع رایج آن و راهکارهای موثر برای پیشگیری و مقابله در زمان آلودگی آشنا میشوید.
باج افزار چیست و چگونه عمل میکند؟
“باجافزارها نوعی بدافزار هستند که مهاجمان برای قفلکردن اطلاعات و اخاذی از قربانی طراحی میکنند. آنها پس از ورود به سیستم، فایلهای مهم را رمزگذاری میکنند و دسترسی کاربر را به این فایلها محدود میسازند. مهاجمان سپس پیامی تهدیدآمیز نمایش میدهند و از قربانی میخواهند مبلغ مشخصی پرداخت کند تا کلید رمزگشایی را ارسال کنند. آنها معمولاً از پیوستهای آلوده ایمیل، لینکهای مخرب یا آسیبپذیریهای نرمافزاری برای نفوذ به سیستم استفاده میکنند. در بسیاری از موارد، کاربر متوجه ورود فایل آلوده نمیشود و تنها زمانی که پیام اخاذی را میبیند، از حمله آگاه میشود. مهاجمان عملکرد این تهدید سایبری را با شناسایی فایلهای حساس آغاز میکنند. آنها پس از رمزگذاری فایلها، پسوندهای غیرعادی به آنها اضافه میکنند و فایلها را غیرقابل استفاده میسازند.
برخی از نسخههای این نوع بدافزار، سیستم را کاملا قفل کرده یا حتی تهدید به افشای اطلاعات میکنند. در اغلب موارد مهاجمان قربانیان را با ایجاد فشار روانی و محدودیت زمانی مجبور به پرداخت میکنند. از آنجا که رمزگشایی فایلها بدون کلید اصلی بسیار دشوار است، مقابله با این حمله نیاز به اقدامات پیشگیرانه و آگاهی بیشتری دارد.
نشانههای آلوده شدن به باجافزار
نشانههایی از حمله باج افزاری
-
عدم دسترسی به فایلها:
مهاجمان فایلهای ذخیرهشده را با پسوندهای ناآشنا تغییر میدهند. وقتی کاربر این فایلها را باز میکند، سیستم پیام خطا یا هشدار نمایش میدهد. این وضعیت نشان میدهد که عامل مخرب دادهها را رمزگذاری کرده و دسترسی عادی به اطلاعات را غیرممکن کرده است. -
نمایش پیام اخاذی روی صفحه:
پس از روشنکردن سیستم یا اجرای برخی فایلها، مهاجمان پیامی حاوی درخواست مبلغ مشخصی نمایش میدهند. آنها معمولاً برای پرداخت مهلت زمانی تعیین میکنند و در صورت تأخیر، قربانی را به حذف یا افشای اطلاعات تهدید میکنند. -
کند شدن ناگهانی سیستم:
مهاجمان با اجرای مداوم باجافزار در پسزمینه، سرعت سیستم را بهشدت کاهش میدهند. این کندی هنگام اجرای نرمافزارها یا باز کردن پوشهها محسوستر است، زیرا باجافزار منابع پردازشی سیستم را اشغال میکند. -
غیرفعال شدن نرمافزارهای امنیتی:
بدافزار عمداً آنتیویروس، فایروال یا سایر ابزارهای امنیتی را از کار میاندازد یا بهطور غیرعادی میبندد تا قربانی نتواند با آن مقابله کند. -
ایجاد صدا یا تصویر غیرمعمول:
مهاجمان صداهای هشداردهنده، تصاویر تهدیدآمیز یا صفحههای قفلشده را پخش میکنند تا قربانی را بترسانند و فشار روانی ایجاد کنند. -
دریافت ایمیلهای مشکوک پیش از بروز مشکل:
مهاجمان معمولاً آلودگی را از طریق ایمیلهایی با فایلهای ضمیمه یا لینکهای نامعتبر آغاز میکنند. اگر قربانی پیش از مشاهده نشانههای آلودگی چنین ایمیلی را باز کرده باشد، احتمال آلودگی وجود دارد.
انواع رایج باجافزارها که باید بشناسید
1-رمزگذار (Encrypting Ransomware)
رمزگذار رایجترین نوع باج افزار
در این نوع، فایلهای کاربر رمزگذاری میشوند و دیگر قابل دسترس نیستند. اطلاعات شخصی، کاری یا سیستمی با پسوندهای عجیب ذخیره میشوند و تنها راه بازگشت آنها، دریافت کلید رمزگشا از مهاجم است. مبلغی بهعنوان باج درخواست میشود و در صورت عدم پرداخت، فایلها از بین میروند.
این نوع از رایجترین انواع باج افزارهاست و اغلب از الگوریتمهای رمزنگاری پیچیده استفاده میکند. به همین دلیل بدون کلید اصلی بازگردانی اطلاعات تقریبا غیرممکن است. بیشتر سازمانها به دلیل در اختیار داشتن دادههای حیاتی، هدف این نوع حمله قرار میگیرند.
2-قفلکننده (Locker Ransomware)
در این مدل، دسترسی به کل سیستم یا بخشهایی از آن مانند دسکتاپ یا مرورگر مسدود میشود، اما فایلها تغییری نمیکنند. مهاجمان دسترسی کاربر به دستگاه را مسدود میکنند و تنها یک صفحه تمامصفحه با پیام باجخواهی نمایش میدهند. گاهی این پیام بهگونهای است که وانمود میکند از سوی پلیس یا نهادهای امنیتی است تا قربانی سریعتر واکنش نشان دهد. در این شرایط، خاموش کردن یا ریست کردن سیستم کارساز نیست و برای رفع قفل، پرداخت درخواست میشود.
3-اخاذیگر (Scareware)
این نوع باجافزار با ارسال هشدارهای جعلی، کاربر را میترساند و او را به واکنش فوری وادار میکند. مهاجمان پیامهایی نمایش میدهند که ادعا میکنند سیستم آلوده شده و کاربر باید برای پاکسازی سریع، هزینهای پرداخت کند. آنها معمولاً ظاهر پیامها را شبیه نرمافزارهای امنیتی طراحی میکنند تا اعتماد قربانی را جلب کنند. در بیشتر موارد، مهاجمان هیچ آلودگی واقعی ایجاد نمیکنند و هیچ فایلی را رمزگذاری نمیکنند. هدف اصلی آنها فریب کاربر و دریافت وجه است. با این حال، در نسخههای پیشرفتهتر این حملات، مهاجمان ممکن است فایلها را تخریب کرده یا عملکرد سیستم را مختل کنند
4-باجافزار دوگانه (Double Extortion)
در این روش مهاجم ابتدا فایلها را رمزگذاری میکند و سپس نسخهای از آنها را به سرقت میبرد. در کنار درخواست باج برای رمزگشایی، قربانی تهدید میشود که در صورت عدم پرداخت، دادهها در فضای عمومی یا وب تاریک منتشر خواهد شد. این نوع حمله اغلب شرکتها و نهادهایی را هدف میگیرد که اطلاعات محرمانه دارند. حتی اگر قربانی بکاپ داشته باشد، باز هم خطر افشای دادهها باقی است. این تهدید روانی باعث شده بسیاری از سازمانها بدون مقاومت مبلغ خواستهشده را پرداخت کنند.
5-باجافزار خدماتی (RaaS – Ransomware as a Service)
در این مدل، باج افزار بهصورت یک سرویس ارائه میشود. افرادی که تخصص فنی ندارند، مبلغ یا درصدی از سود را پرداخت میکنند تا از این ابزار استفاده کنند. گروههای حرفهای نیز زیرساخت حمله را آماده میکنند و آن را به مهاجمان اجاره میدهند. این کار حملات را بهسرعت گسترش میدهد، زیرا افراد بیشتری میتوانند وارد چرخه تهدید شوند. در RaaS، شناسایی مهاجم اصلی دشوار است به این خاطر که عملیات از سوی افراد مختلف اجرا میشود. در مجموع هزینه پایین راهاندازی و مدل سودآور، آن را به یکی از خطرناکترین انواع باجافزارها تبدیل کرده است.
چگونه میتوانید از آلوده شدن به باجافزار پیشگیری کنید؟
داشتن برنامه روتین بکاپگیری از اطلاعات
تهیه نسخههای پشتیبان منظم از دادهها یکی از مهمترین اقدامات برای کاهش اثرات احتمالی حمله است. این بکاپها باید در فضای جدا از شبکه اصلی ذخیره شوند تا در صورت آلودگی، فایلهای پشتیبان تحت تاثیر قرار نگیرند.
استفاده از راهکارهای بکاپگیری خودکار و زمانبندیشده کمک میکند تا دادهها همیشه بهروز باقی بمانند. همچنین بهتر است بکاپها در چند محل مختلف، از جمله فضای ابری ایمن و دیسکهای فیزیکی غیرمتصل به شبکه نگهداری شوند تا در شرایط بحرانی، امکان بازیابی سریع اطلاعات وجود داشته باشد.
استفاده از راهکار EDR( تشخیص و پاسخدهی به نقطه پایانی)
راهکار EDR که از محصولات امنیتی پیشرفته کسپرسکی است، توانایی شناسایی لحظهای تهدیدات و واکنش سریع به آنها را دارد. این سیستم با نظارت دائمی بر رفتار دستگاهها و تحلیل دادههای امنیتی، هرگونه فعالیت مشکوک را تشخیص میدهد و اقدامات پیشگیرانه لازم را در حملات باج افزار انجام میدهد. EDR با بهرهگیری از هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، حملات پیچیدهای که ممکن است از فایروالها عبور کنند را شناسایی میکند.
کسپرسکی این ابزارهای پیشرفته را توسعه داده است تا امنیت سایبری سازمانها را به سطح بالاتری ارتقا دهد و از نفوذ تهدیدات ناشناخته جلوگیری کند. توصیه میشود برای بهرهبرداری حداکثری از این ابزارها، از تجربیات و خدمات حرفهای شرکت رادسکیور در راستا پیادهسازی امنیت یکپارچه و معماری مناسب زیرساختی استفاده کنید.
پیادهسازی مدل least privilege و تفکیک سطوح دسترسی
مدیریت سطح دسترسی کاربران نقش مهمی در کاهش سطح حمله دارد. مدل Least Privilege تضمین میکند که کاربران فقط به منابعی دسترسی دارند که برای وظایفشان ضروری است. اجرای این اصل در کنار تفکیک محیطهای عملیاتی، تست و توسعه، ریسک گسترش باجافزار در شبکه را کاهش میدهد. همچنین بررسی دورهای مجوزهای کاربران و حذف حسابهای غیرضروری یا رهاشده، از نقاط ورود رایج برای مهاجمان جلوگیری میکند.
مدیریت بهروزرسانی سیستمعامل و نرمافزارها
بهروزرسانی منظم سیستمعامل، نرمافزارهای کاربردی و ابزارهای امنیتی نقش مهمی در رفع آسیبپذیریها دارد. بسیاری از باجافزارها از حفرههای امنیتی قدیمی برای نفوذ استفاده میکنند. بنابراین سازمانها باید فرآیند بهروزرسانی خودکار را فعال کرده و از وصلههای امنیتی جدید در کوتاهترین زمان ممکن استفاده کنند.
بهعلاوه نیاز است سیستمها بهصورت دورهای اسکن شوند تا هرگونه نرمافزار مخرب احتمالی، شناسایی و حذف شود. اجرای سیاستهای امنیتی قوی در مدیریت نرمافزارها باعث کاهش سطح حمله و افزایش مقاومت شبکه در برابر تهدیدات میشود.
آموزش کاربران و کارکنان
آموزش کاربران و کارکنان برای مقابله با باجافزارها
عامل انسانی یکی از نقاط ضعف اصلی در امنیت سایبری محسوب میشود. مدیران با برگزاری دورههای آموزشی منظم و آشنا کردن کارکنان با روشهای حمله، احتمال نفوذ را به حداقل میرسانند.
آموزش باید به گونهای باشد که افراد در تشخیص تهدیدات توانمند شوند و بدانند در صورت مشاهده رفتار غیرعادی چه اقداماتی انجام دهند. ایجاد فرهنگ امنیتی در سازمانها و تاکید بر مسئولیتپذیری کاربران باعث میشود تا خطاهای انسانی که اغلب منجر به آلودگی میشوند به حداقل برسند.
اقدامات لازم بعد از آلودگی به باجافزار
پس از آلودگی به باجافزار، اولین و مهمترین اقدام این است که از پرداخت باج خودداری کنید. چرا که با انجام پرداخت نیز تضمینی برای بازگشت اطلاعات شما وجود ندارد، و مهاجم برای ادامه فعالیتهای مجرمانهاش بیشتر تشویق میشود. شما باید در همان ابتدا دستگاه آلوده را از اینترنت و شبکه جدا کنید. سپس سیستم را خاموش کنید و از انجام هرگونه اقدام شتابزده خودداری کنید. بررسی پیام باجافزار، استفاده از رمزگشاهای رسمی (در صورت وجود) و مشورت با کارشناسان امنیتی میتواند در جلوگیری از خسارت بیشتر موثر باشد.
در مواردی که رمزگشای مناسب برای نوع باجافزار موجود نیست، استفاده از ابزارهای امنیتی مانند remediation میتواند به شناسایی و حذف تهدید کمک کند. برخی باجافزارها فقط سیستم را قفل میکنند، که در این صورت بازیابی کامل با ریاستور یا بوت از رسانه خارجی ممکن است.
جمعبندی
پیشگیری از آلودگی به باج افزار نیازمند مجموعهای از اقدامات منسجم از جمله بکاپگیری منظم، استفاده از راهکارهای هوشمند امنیتی مانند EDR، آموزش کاربران، بهروزرسانی مستمر سیستمها و همکاری با شرکتهای معتبر امنیتی است. اجرای این راهکارها نه تنها ریسک حملات سایبری را کاهش میدهد، بلکه در صورت وقوع حادثه، امکان بازیابی سریع و کاهش خسارت را فراهم میکند.
اگر به دنبال پیادهسازی راهکارهای موثر و پیشرفته برای محافظت از دادههای حساس سازمانی خود هستید، راد سکیور همراهی قابلاعتماد در مسیر ارتقای امنیت دیجیتال شماست. با تخصص در طراحی، مشاوره و اجرای راهکارهای امنیتی کسپرسکی، رادسکیور به شما کمک میکند تا نهتنها از تهدیدات سایبری در امان بمانید، بلکه کسبوکار خود را نیز با اطمینان رشد دهید.
سوالات متداول
سازمانها چطور میتوانند خرابی ناشی از باجافزارها را کاهش دهند یا جلوی آن را بگیرند؟
به این منظور حتما به سراغ راهکارهای امنیتی پیشرفته بروید و بکاپگیری منظم را در برنامه داشته باشید.
چه کسانی طعمه حملات باجافزار هستند؟
تمام کسبوکارها، سازمانهای کوچک تا بزرگ و کاربرانی با سیستمهای آسیبپذیر یا دانش امنیتی پایین، بیشترین هدف باجافزارها هستند.
بعد از آلودگی به باجافزار چه باید کرد؟
پس از آلودگی، دستگاه را از شبکه جدا کرده، از پرداخت خودداری کنید و با تیم امنیت سایبری در ارتباط باشید.
تیم محتوای رادسکیور
تیم محتوای رادسکیور متشکل از کارشناسان امنیت اطلاعات و شبکه است که با تکیه بر تجربه عملی، محتوای تخصصی و کاربردی در حوزه امنیت سایبری، آنتیویروس، حفاظت از داده و تهدیدات دیجیتال تولید میکند. هدف این تیم، افزایش آگاهی کاربران و کمک به انتخاب هوشمندانه راهکارهای امنیتی است
