یک حساب مدیریتی میتواند تنظیمات سرورها را تغییر دهد، کاربر جدید ایجاد کند، به پایگاههای داده دسترسی پیدا کند و حتی برخی کنترلهای امنیتی را غیرفعال سازد. همین اختیارات گسترده، حسابهای ممتاز را به یکی از حساسترین بخشهای زیرساخت فناوری اطلاعات تبدیل میکند.
ریسک زمانی افزایش مییابد که سازمان نداند چه کسی، چه زمانی و با چه هدفی از این حسابها استفاده کرده است. رمزهای مشترک، دسترسی دائمی پیمانکاران، حسابهای قدیمی و نشستهای بدون نظارت میتوانند مسیر نفوذ مهاجمان یا سوءاستفاده داخلی را هموار کنند.
NIST نیز حسابهای ممتاز را از اهداف مهم مهاجمان میداند؛ زیرا تصاحب این حسابها میتواند به سرقت اطلاعات، خرابکاری و دور زدن کنترلهای امنیتی منجر شود. مدیریت دسترسی ممتاز به سازمان کمک میکند این دسترسیهای حساس را متمرکز، محدود و قابلردیابی کند.
PAM چیست؟
PAM مخفف عبارت Privileged Access Management و به معنای «مدیریت دسترسی ممتاز» است. این رویکرد مجموعهای از فرایندها، سیاستها و فناوریها را در بر میگیرد که سازمان با استفاده از آنها حسابهای دارای دسترسی بالا را شناسایی، ایمن، کنترل و پایش میکند.
بر اساس تعریف مدیریت دسترسی ممتاز، NIST یکی از حوزههای مدیریت هویت و دسترسی است که بر نظارت و کنترل نحوه استفاده از حسابهای ممتاز تمرکز دارد. این حسابها میتوانند شامل حسابهای مدیر محلی و دامنه، حسابهای اضطراری، حسابهای مدیریتی برنامهها و حسابهای سرویس باشند.
یک راهکار آنّ معمولاً به سازمان کمک میکند:
- رمزهای عبور حسابهای حساس را در محیطی امن نگهداری کند.
- دسترسی مدیران و پیمانکاران را بر اساس نیاز و سیاستهای سازمان کنترل کند.
- نشستهای مدیریتی را ثبت و پایش کند.
- دسترسی دائمی را با مجوزهای محدود و موقت جایگزین کند.
- مشخص کند چه کاربری، در چه زمانی، به کدام سامانه دسترسی داشته است.
- در صورت مشاهده فعالیت مشکوک، دسترسی یا نشست کاربر را محدود یا متوقف کند.
در نتیجه، مدیریت دسترسی ممتاز فقط ابزاری برای نگهداری رمز عبور نیست. این راهکار تمام چرخه دسترسی ممتاز، از درخواست و تأیید تا استفاده، ثبت فعالیت و پایان دسترسی را مدیریت میکند.
حساب ممتاز یا Privileged Account چیست؟
حساب ممتاز، حسابی است که نسبت به حسابهای عادی اختیارات بیشتری دارد و میتواند عملیات حساس یا مدیریتی را روی سامانهها انجام دهد. این حساب دارای مجوزهایی است که به کاربر امکان میدهد فعالیتهایی فراتر از سطح دسترسی کاربران عادی انجام دهد.
حسابهای ممتاز فقط به Administrator یا Root محدود نمیشوند. نمونههای رایج آنها عبارتاند از:
- حسابهای مدیر سیستمعامل
- حسابهای مدیر شبکه و تجهیزات امنیتی
- حسابهای مدیر پایگاه داده
- حسابهای مدیر Active Directory
- حسابهای سرویس و حسابهای مرتبط با برنامهها
- حسابهای ابری با سطح دسترسی بالا
- حسابهای اضطراری
- حسابهای پیمانکاران و ارائهدهندگان خدمات
- حسابهایی که امکان مشاهده یا تغییر اطلاعات حساس را دارند
گاهی سازمانها فقط حسابهای متعلق به مدیران فناوری اطلاعات را ممتاز در نظر میگیرند؛ درحالیکه یک حساب سرویس، کلید API یا حساب خودکار یک برنامه نیز ممکن است مجوزهای گستردهای داشته باشد. مهاجم میتواند پس از دستیابی به چنین حسابی، بدون ورود مستقیم یک مدیر، عملیات حساسی را در زیرساخت اجرا کند.
چرا مدیریت حسابهای ممتاز اهمیت دارد؟
حسابهای ادمین برای مدیریت زیرساخت ضروریاند، اما همان اختیاراتی که انجام وظایف مدیران را ممکن میکند، در صورت سوءاستفاده میتواند خسارت گستردهای به سازمان وارد کند.
- دسترسی گسترده مدیران: یک خطا یا تغییر نادرست میتواند چندین سامانه را تحتتأثیر قرار دهد.
- سوءاستفاده از حسابهای ادمین: مهاجم با تصاحب این حسابها میتواند به بخشهای حیاتی زیرساخت دسترسی پیدا کند.
- تهدیدهای داخلی: کارکنان یا پیمانکاران ممکن است عمداً یا سهواً از دسترسیهای خود سوءاستفاده کنند.
- سرقت اطلاعات ورود: فیشینگ، بدافزار و رمزهای عبور ضعیف میتوانند اطلاعات حسابهای مدیریتی را افشا کنند.
- نبود امکان ردیابی: حسابهای مشترک و نشستهای ثبتنشده، شناسایی فرد مسئول را دشوار میکنند.
PAM چگونه کار میکند؟
راهکار PAM یک لایه کنترلی میان کاربران ممتاز و منابع حساس سازمان ایجاد میکند. این سامانه بهجای آنکه رمزهای مدیریتی و دسترسیهای سطح بالا را بهصورت مستقیم و دائمی در اختیار کاربران قرار دهد، فرایند درخواست، تأیید، استفاده و ثبت دسترسی را مدیریت میکند.
- مدیریت و نگهداری امن رمزهای عبور:
مدیریت دسترسی ممتاز، رمز حسابهای ممتاز را در یک خزانه امن نگهداری میکند و میتواند آنها را در بازههای زمانی مشخص یا پس از هر بار استفاده تغییر دهد. این قابلیت، ریسک افشای رمزهای ثابت و مشترک را کاهش میدهد. - کنترل نشستهای کاربران ممتاز:
کاربران از طریق مسیری کنترلشده به سرورها و سامانههای حساس متصل میشوند. در این حالت، سازمان میتواند زمان، مقصد و نوع دسترسی را بر اساس سیاستهای امنیتی مدیریت کند. - ثبت و پایش فعالیت کاربران:
PAM نشستها و اقدامات کاربران ممتاز را ثبت میکند تا تیم امنیت بتواند تغییرات، فرمانها و فعالیتهای مشکوک را بررسی کند. این اطلاعات برای ممیزی و تحلیل رخدادها نیز کاربرد دارد. - اعطای دسترسی موقت بر اساس نیاز:
در مدل Just-in-Time، کاربر فقط برای انجام وظیفهای مشخص و در مدتزمانی محدود، دسترسی ممتاز دریافت میکند. سامانه پس از پایان زمان تعیینشده، مجوز را بهصورت خودکار لغو میکند.
مهمترین مزایای PAM برای سازمانها
مدیریت دسترسی ممتاز، با محدودکردن دسترسیهای دائمی، ثبت فعالیت کاربران ممتاز و کنترل نشستهای مدیریتی، ریسک سوءاستفاده از حسابهای حساس را کاهش میدهد. این راهکار همچنین به سازمان کمک میکند دسترسی مدیران و پیمانکاران را دقیقتر مدیریت کند، فرایند ممیزی را سادهتر سازد و دید بهتری نسبت به فعالیتهای مشکوک داشته باشد.
برای آشنایی کاملتر با این موضوع، مقاله مهمترین مزایای PAM برای سازمانها را مطالعه کنید.
تفاوت PAM با IAM چیست؟
PAM و IAM هر دو در حوزه مدیریت هویت و دسترسی قرار دارند، اما دامنه و هدف آنها متفاوت است. IAM دسترسی عمومی کاربران را مدیریت میکند، درحالیکه مدیریت دسترسی ممتاز، بر حسابها و دسترسیهای ممتاز تمرکز دارد.
| معیار | IAM | PAM |
| حوزه تمرکز | مدیریت هویت و دسترسی همه کاربران | کنترل حسابها و دسترسیهای ممتاز |
| کاربران هدف | کارکنان، مشتریان، شرکا و سایر کاربران | مدیران سیستم، حسابهای سرویس، پیمانکاران و حسابهای حساس |
| قابلیتهای اصلی | احراز هویت، تخصیص نقش، ورود یکپارچه و مدیریت چرخه عمر کاربر | خزانه رمز عبور، مدیریت نشست، دسترسی موقت و ثبت فعالیت |
| هدف امنیتی | اطمینان از دسترسی مناسب کاربران به منابع | کاهش ریسک ناشی از مجوزهای سطح بالا |
| سطح کنترل | مدیریت عمومی دسترسیها | کنترل دقیق عملیات مدیریتی |
| ارتباط با سایر راهکارها | میتواند زیرساخت هویتی اصلی سازمان باشد | معمولاً با IAM، MFA، SIEM و سایر سامانهها یکپارچه میشود |
هنگام انتخاب راهکار PAM به چه نکاتی باید توجه کنیم؟
مقیاسپذیری
راهکار باید بتواند افزایش تعداد کاربران، حسابهای سرویس، سرورها و محیطهای ابری را مدیریت کند. سامانهای که فقط برای چند حساب محلی طراحی شده است، ممکن است با توسعه زیرساخت سازمان به یک محدودیت تبدیل شود.
یکپارچگی با Active Directory و IAM
اتصال مدیریت دسترسی ممتاز، به Active Directory، سامانه IAM و سایر منابع هویتی، مدیریت کاربران و نقشها را سادهتر میکند. این یکپارچگی همچنین میتواند حذف یا تغییر دسترسی کاربران را با چرخه عمر شغلی آنها هماهنگ سازد.
قابلیت ضبط نشست
ضبط نشست یا Session Recording برای سازمانهایی که به ممیزی، بررسی رخدادها یا نظارت بر پیمانکاران نیاز دارند، اهمیت زیادی دارد. هنگام ارزیابی راهکار، باید نحوه ذخیرهسازی، جستوجو، دسترسی و محافظت از فایلهای ضبطشده را نیز بررسی کرد.
چرخش خودکار رمز عبور
راهکار باید بتواند رمز حسابهای ممتاز و سرویسها را بدون ایجاد اختلال در برنامههای وابسته تغییر دهد. مدیریت نامناسب چرخش رمز عبور یا Password Rotation ممکن است باعث قطع سرویس یا اختلال در فرایندهای خودکار شود.
گزارشگیری و ممیزی
گزارشهای راهکار باید به پرسشهای عملی پاسخ دهند: چه کسی درخواست دسترسی داده است؟ چه فردی آن را تأیید کرده است؟ کاربر به کدام منبع متصل شده و در طول نشست چه فعالیتهایی انجام داده است؟
پشتیبانی از MFA
سازمان باید احراز هویت چندمرحلهای را بهویژه هنگام درخواست دسترسی حساس، فعالسازی نقش ممتاز و ورود مدیران اجرا کند. بهتر است راهکار PAM با سامانه MFA موجود در سازمان یکپارچه شود. علاوه بر این موارد، سازمان باید پشتیبانی از حسابهای سرویس، محیطهای ابری، APIها، دسترسی پیمانکاران، دسترسپذیری سامانه و فرایند بازیابی اضطراری را نیز بررسی کند.
نقش مدیریت دسترسی ممتاز در معماری Zero Trust
معماری Zero Trust هیچ کاربر یا دستگاهی را صرفاً بهدلیل حضور در شبکه داخلی قابلاعتماد نمیداند و هر درخواست دسترسی را بر اساس هویت، وضعیت دستگاه و سیاستهای سازمان ارزیابی میکند.
PAM در این معماری، دسترسیهای ممتاز را محدود، موقت و قابلردیابی میکند و فعالیت کاربران را در طول نشست زیر نظر میگیرد. بااینحال، این راهکار بهتنهایی معماری Zero Trust را پیادهسازی نمیکند. سازمان باید آن را در کنار راهکارهایی مانند IAM، MFA، تقسیمبندی شبکه و پایش رخدادها به کار بگیرد.
جمعبندی
حسابهای ممتاز برای مدیریت زیرساخت ضروریاند، اما دسترسیهای گسترده و بدون نظارت، ریسک سوءاستفاده یا تصاحب حساب را افزایش میدهند. مدیریت دسترسی ممتاز، با نگهداری امن رمزها، محدودکردن دسترسیها و ثبت نشستها، کنترل این حسابها را سادهتر میکند.
برای انتخاب راهکار مناسب، سازمان باید نوع زیرساخت، تعداد حسابهای ممتاز و نیازهای امنیتی خود را بررسی کند. کارشناسان راد سکیور میتوانند در ارزیابی وضعیت دسترسیهای ممتاز و انتخاب راهکاری متناسب با زیرساخت سازمان همراه شما باشند.
پرسشهای متداول
۱. آیا PAM فقط برای مدیران سیستم کاربرد دارد؟
خیر. مدیریت دسترسی ممتاز، علاوه بر مدیران سیستم، حسابهای مدیر پایگاه داده، مدیر شبکه، کارشناسان امنیت، پیمانکاران، حسابهای سرویس، برنامهها و هویتهای ماشینی دارای مجوز بالا را نیز پوشش میدهد. هر حسابی که بتواند تنظیمات مهم را تغییر دهد، به اطلاعات حساس دسترسی پیدا کند یا کنترلهای امنیتی را تحتتأثیر قرار دهد، میتواند در دامنه PAM قرار بگیرد.
۲. آیا کسبوکارهای کوچک هم به PAM نیاز دارند؟
نیاز به این راهکار فقط به تعداد کارکنان بستگی ندارد و نوع زیرساخت و میزان ریسک نیز در این تصمیم نقش دارند. یک شرکت کوچک ممکن است اطلاعات حساس، سرورهای حیاتی یا حسابهای مدیریتی قدرتمندی داشته باشد. کسبوکارهای کوچک میتوانند بهجای استقرار پیچیده، از قابلیتهای متناسبتری مانند خزانه رمز مدیریتی، MFA، تفکیک حسابهای ادمین، دسترسی موقت و ثبت فعالیت استفاده کنند.
تیم محتوای رادسکیور
تیم محتوای رادسکیور متشکل از کارشناسان امنیت اطلاعات و شبکه است که با تکیه بر تجربه عملی، محتوای تخصصی و کاربردی در حوزه امنیت سایبری، آنتیویروس، حفاظت از داده و تهدیدات دیجیتال تولید میکند. هدف این تیم، افزایش آگاهی کاربران و کمک به انتخاب هوشمندانه راهکارهای امنیتی است
